Vượt ra ngoài tấm bằng công nhận, những gốc đại thụ trăm năm đang kể câu chuyện lịch sử hào hùng và văn hóa bản địa đặc sắc. Từ bóng mát cây rỏi mật đến rừng sưa rực rỡ ở đồng bằng hay rừng đỗ quyên cổ xưa vùng biên giới, di sản xanh đã trở thành cầu nối cảm xúc, đánh thức tiềm năng du lịch bền vững. Đây chính là cách cộng đồng hôm nay tri ân và giữ gìn nguồn sống cho mai sau.
Khách Tây thích thú khi nghe thuyết minh về cây rỏi mật di sản của làng Thạch Tân. Ảnh: HỒ QUÂN
Chuyện làng qua cây di sản
Trong hành trình khám phá Địa đạo Kỳ Anh (tổ dân phố Thạch Tân, phường Bàn Thạch), điểm dừng chân cuối cùng của ông Smith - một du khách đến từ Đan Mạch - là cây rỏi mật, Cây di sản của làng. Là một người yêu thiên nhiên, ông lặng lẽ đứng dưới bóng đại thụ, tay chạm vào lớp vỏ dày sần sùi và chăm chú lắng nghe lời thuyết minh. Sự tò mò ban đầu nhanh chóng chuyển thành ngạc nhiên xen lẫn thích thú khi ông biết cây đã hơn 500 năm tuổi, được trồng từ những ngày đầu lập làng Thạch Tân. Cây rỏi mật trở thành một phần của điểm tham quan không chỉ bởi giá trị niên đại hay danh hiệu “Cây di sản”, mà còn vì sự gắn bó mật thiết với lịch sử kháng chiến hào hùng của quân dân địa phương.
“Dù lời thuyết minh ngắn gọn, tôi vẫn cảm nhận sâu sắc vai trò của 'nhân chứng' này trong chiến tranh. Cây như một đài quan sát giúp người dân theo dõi quân thù để kịp thời báo động cho những người đang ẩn nấp dưới hầm ngầm. Giữa mưa bom bão đạn, cây vẫn hiên ngang đứng vững, tựa như tinh thần bất khuất của con người nơi đây”, ông Smith chia sẻ.
Du khách chụp ảnh lưu niệm với cây rỏi mật di sản. Ảnh: HỒ QUÂNÔng Huỳnh Kim Ta, Tổ trưởng Tổ dân phố Thạch Tân, kiêm hướng dẫn viên tại Địa đạo Kỳ Anh cho biết, việc cây rỏi mật được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản vào cuối năm 2024 đã mang lại niềm tự hào lớn lao cho cộng đồng. Danh hiệu này càng tôn vinh truyền thống cách mạng của Thạch Tân – ngôi làng tuy chỉ có 27 hộ trong kháng chiến nhưng là quê hương của 203 liệt sĩ và 59 Mẹ Việt Nam anh hùng. Chính bề dày lịch sử ấy đã nâng tầm giá trị cho "di sản xanh" này.
“Từ khi nằm trong tuyến tham quan địa đạo, cây rỏi mật được biết đến rộng rãi hơn. Du khách đặc biệt yêu thích việc dừng chân dưới bóng mát để ghi lại những khoảnh khắc kỷ niệm. Ý thức được điều đó, bà con trong làng luôn tự giác giữ gìn vệ sinh, phát quang bụi rậm quanh gốc để tạo không gian thoáng đãng, mang đến trải nghiệm tốt nhất cho khách tham quan”, ông Ta cho biết.
Vun tạo di sản tương lai
Tại làng sinh thái Hương Trà (phường Hương Trà), quần thể 12 cây giáng hương Ấn (thường gọi là cây sưa) đã có tuổi đời hơn hai thế kỷ. Năm 2024, 9 cây trong số đó chính thức được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam vinh danh là Cây di sản Việt Nam. Quần thể này hiện đang che chở cho hơn 100 gốc sưa khác, tạo nên một "con đường hoa" thơ mộng, quyến rũ bước chân du khách.
Cây sưa di sản đơm hoa rực rỡ vào tháng 4 hằng năm. Ảnh: HỒ QUÂNSuốt nhiều năm qua, chính quyền địa phương không ngừng nỗ lực xây dựng điểm đến làng sinh thái Hương Trà thông qua các lễ hội hoa sưa và phong trào trồng cây bảo vệ môi trường. Đến nay, hơn 2.000 gốc sưa đã được trồng dọc các trục lộ chính phía Nam thành phố. Sắc hoa sưa tinh khôi cũng được các phường Hương Trà, Tam Kỳ, Quảng Phú và Bàn Thạch chọn làm biểu tượng đặc trưng của địa phương.