quản lý tòa nhà

Trong nhiều năm qua, xử lý rơm rạ sau thu hoạch vẫn là bài toán nan giải của sản xuất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long. Tập quán đốt rơm rạ tuy nhanh gọn nhưng gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường, chất lượng đất và sức khỏe cộng đồng. Thực tế cho thấy, để thay đổi một thói quen sản xuất đã tồn tại lâu đời, tuyên truyền đơn thuần là chưa đủ; điều nông dân cần là những giải pháp hiệu quả, dễ áp dụng, chi phí phù hợp và có sự hỗ trợ ban đầu.

Trong bối cảnh đó, nhiều mô hình thay thế việc đốt rơm rạ đang được triển khai tại Việt Nam thông qua Dự án “Nâng cao nhận thức về giảm thiểu tác động của đốt lộ thiên năm 2025” do Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) thực hiện dưới sự tài trợ của Chính phủ Vương quốc Anh thông qua Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn (DEFRA) thông qua Liên minh toàn cầu về Sức khoẻ và Ô nhiễm (GAHP). Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để các mô hình này không chỉ dừng ở thí điểm, giải pháp cần được tiếp cận một cách đồng bộ, vượt ra ngoài phạm vi công nghệ.

Công nghệ vi sinh: Lợi ích rõ ràng nhưng còn rào cản đầu vào

PGS.TS Đinh Văn Phúc – Viện trưởng Viện Khoa học Liên ngành, Trưởng khoa Khoa học Ứng dụng và Công nghệ (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành) cho biết, nhóm nghiên cứu của trường đã triển khai mô hình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh tại tỉnh Vĩnh Long qua 4 vụ mùa. Kết quả cho thấy mô hình được nông dân đón nhận tích cực, song “điểm nghẽn” lớn nhất vẫn nằm ở chi phí và chính sách hỗ trợ ban đầu.

Theo PGS.TS Đinh Văn Phúc, ba rào cản chính khiến nông dân còn e dè khi chuyển từ đốt rơm sang sử dụng vi sinh là cơ chế, tài chính và trang thiết bị. Giá chế phẩm sinh học có thể cao hơn phân hóa học trong ngắn hạn, khiến người dân lo ngại khi sử dụng lần đầu. Tuy nhiên, nếu tính tổng chi phí sản xuất, bao gồm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công và năng suất thu hoạch, thì chế phẩm vi sinh giúp giảm chi phí và tăng lợi nhuận rõ rệt.

Khi mở rộng mô hình lên quy mô lớn, nông dân tiếp tục băn khoăn về khả năng duy trì giá thành hợp lý và nguồn cung ổn định. Từ thực tiễn đó, PGS.TS Đinh Văn Phúc đề xuất chiến lược phát triển bền vững dựa trên liên kết “4 nhà”: Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – nhà nông, trong đó Nhà nước cần đóng vai trò then chốt bằng việc hỗ trợ tài chính ít nhất trong 2–3 vụ đầu để hình thành thói quen canh tác mới cho nông dân.

PGS.TS Đinh Văn Phúc chia sẻ cùng người nông dân sau khi sử dụng vi sinh

Kinh tế và môi trường: Hiệu quả kép nếu làm đúng cách

Từ góc độ kinh tế – môi trường, PGS.TS Trịnh Thị Thắm – Phó Trưởng khoa Môi trường (Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội) khẳng định, việc chấm dứt đốt rơm rạ luôn mang lại lợi ích môi trường vượt trội. Tuy nhiên, để nông dân tự giác thay đổi hành vi, giải pháp phải gắn liền với lợi ích kinh tế cụ thể và dễ nhận thấy.

Theo bà, đốt rơm rạ không chỉ gây ô nhiễm không khí mà còn làm suy giảm hệ vi sinh vật có lợi trong đất, khiến đất nghèo dần chất hữu cơ. Ngược lại, các giải pháp thay thế như cuộn rơm, sản xuất viên nén hoặc xử lý rơm tại chỗ bằng vi sinh vừa giúp cải thiện đất, vừa tạo thêm nguồn thu nhập phụ cho nông dân. Hiện giá cuộn rơm dao động từ 10.000–15.000 đồng/cuộn; với 1 ha lúa có thể tạo ra 20–30 cuộn, nông dân thu thêm từ 200.000–450.000 đồng/ha.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là yếu tố kỹ thuật, đặc biệt trong bối cảnh lao động nông nghiệp chủ yếu là người cao tuổi. Do đó, việc hướng dẫn kỹ thuật đơn giản, dễ nhớ, có lực lượng hỗ trợ ban đầu và triển khai theo nhóm, có sự vào cuộc của chính quyền địa phương, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ… là yếu tố quyết định thành công.

PGS.TS Trịnh Thị Thắm chia sẻ cùng nhà nông cách làm nông nghiệp sạch

Thực tiễn từ cơ sở: Vi sinh giúp giảm ngộ độc hữu cơ, cải thiện đất

Chia sẻ từ thực tế địa phương, ông Nguyễn Văn Á – Chủ tịch UBND xã An Trường (Vĩnh Long) cho biết, với đặc thù canh tác 3 vụ lúa/năm, thời gian giữa các vụ rất ngắn, rơm rạ không kịp phân hủy, dễ gây ngộ độc hữu cơ cho cây lúa. Trước đây, việc cày vùi rơm rạ chỉ mang tính tạm thời, chưa xử lý triệt để.

Sau ba vụ áp dụng chế phẩm vi sinh trong khuôn khổ Dự án GAHP – VACNE, xã An Trường ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực: ngộ độc hữu cơ giảm rõ rệt, gần như không còn lúa ma; hàm lượng mùn tăng; đất tơi xốp, giữ nước tốt hơn; chi phí phân bón giảm và năng suất ổn định. Đặc biệt, nông dân đồng thuận cao và mong muốn tiếp tục mở rộng mô hình.

Theo ông Nguyễn Văn Á, sử dụng chế phẩm vi sinh là yêu cầu tất yếu nếu muốn phát triển lúa xanh, lúa chất lượng cao phục vụ xuất khẩu. Chính quyền địa phương đang đề xuất các chính sách hỗ trợ để mở rộng mô hình trên diện rộng và lan tỏa sang các khu vực lân cận.

Ông Nguyễn Văn Á - Chủ tịch UBND xã An Trường (Vĩnh Long) chia sẻ góc nhìn về Dự án

Nhân rộng mô hình: Cần chính sách dài hạn và đồng bộ

Những kết quả bước đầu tại Vĩnh Long cho thấy, các giải pháp thay thế đốt rơm rạ đã chứng minh được hiệu quả thực tiễn. Tuy nhiên, để nhân rộng và duy trì bền vững, cần có “bệ đỡ” từ chính sách công, đặc biệt là hỗ trợ tài chính trong giai đoạn đầu để tạo thói quen canh tác mới cho nông dân.

Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết “4 nhà”, phổ cập kỹ thuật phù hợp với điều kiện lao động nông thôn, cũng như đặt xử lý rơm rạ trong tổng thể chiến lược nông nghiệp xanh, giảm phát thải, nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam là hướng đi cần thiết.

Từ các mô hình mà GAHP và VACNE đang triển khai, có thể khẳng định rằng: nông dân hoàn toàn có thể trở thành chủ thể dẫn dắt quá trình chuyển đổi, nếu được hỗ trợ đúng cách, đủ lâu và đủ thực chất. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, các giải pháp như vi sinh, cuộn rơm, viên nén không chỉ nhằm giảm ô nhiễm, mà còn mở ra con đường phát triển nông nghiệp xanh – sạch – bền vững, góp phần nâng cao sức cạnh tranh lâu dài của nông nghiệp Việt Nam.

Đồng lúa xanh của người nông dân Vĩnh Long khi thực hiện sử dụng vi sinh trong Dự án GAHP - VACNE