Cần hỗ trợ nguồn lực cho cộng đồng, chính quyền địa phương tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
Những hiểu biết và kinh nghiệm của cộng đồng về mùa vụ, đặc điểm loài và sức khỏe hệ sinh thái, các thực hành bền vững trong bảo vệ và sử dụng đa dạng sinh học… mang lại nhiều giá trị thực tiễn mà khoa học hiện đại có nơi, có lúc chưa kịp phản ánh.
Các chuyên gia đánh giá cao cam kết mạnh mẽ của Chính phủ, các cấp, ngành trong các nỗ lực triển khai Khung đa dạng sinh học toàn cầu, đặc biệt thông qua quá trình rà soát chính sách và tăng cường trách nhiệm của địa phương trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, để những cam kết này thực sự tạo ra tác động tại thực địa, theo các chuyên gia, cần ưu tiên hơn việc công nhận, phát huy vai trò và hỗ trợ nguồn lực cho cộng đồng địa phương và chính quyền cơ sở - những lực lượng trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ và giữ gìn tài nguyên thiên nhiên.
Các chuyên gia cho rằng, một số việc cần được ưu tiên thúc đẩy trong quá trình triển khai Khung đa dạng sinh học toàn cầu và Chiến lược quốc gia tại địa phương. Theo đó, cần cụ thể hóa các mục tiêu của Khung đa dạng sinh học toàn cầu và Chiến lược quốc gia thành các kế hoạch hành động cấp tỉnh, cấp xã với nguồn tài chính phù hợp, lộ trình rõ ràng, trách nhiệm thực thi cụ thể và hệ thống giám sát khả thi.
Cần từng bước hoàn thiện cơ chế công nhận, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ phù hợp cho các khu vực bảo tồn hiệu quả ngoài khu bảo tồn (OECMs), bao gồm rừng cộng đồng, các khu vực đất ngập nước do cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ. Ngoài ra, cần tăng cường bảo vệ hành lang đa dạng sinh học và kết nối sinh cảnh nhằm duy trì các chức năng sinh thái quan trọng của hệ sinh thái. Điều này cũng đòi hỏi phải giảm thiểu các mối đe dọa lớn tại địa phương như bẫy bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép, khai thác gỗ trái phép, không bền vững và ô nhiễm môi trường.
Với các hệ sinh thái đã bị suy thoái, cách tiếp cận ở cấp độ cảnh quan cần được ưu tiên, trong đó phục hồi hệ sinh thái không chỉ là trồng rừng hay phục hồi thảm thực vật, mà còn hướng tới khôi phục quần thể động vật hoang dã và các chức năng sinh thái tự nhiên. Dù các công nghệ tiên tiến như drone, hệ thống năng lượng mặt trời hay bản đồ GIS có thể nâng cao hiệu quả kỹ thuật, nhưng con người, cộng đồng địa phương vẫn là yếu tố quyết định sự thành công lâu dài của các nỗ lực phục hồi. Đồng thời, phục hồi hệ sinh thái không thể thay thế cho việc bảo vệ những cánh rừng tự nhiên còn lại.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lồng ghép tri thức bản địa của các cộng đồng dân tộc thiểu số vào quá trình quản lý, giám sát và ra quyết định trong bảo tồn. Những hiểu biết và kinh nghiệm của cộng đồng về mùa vụ, đặc điểm loài và sức khỏe hệ sinh thái, các thực hành bền vững trong bảo vệ và sử dụng đa dạng sinh học… mang lại nhiều giá trị thực tiễn mà khoa học hiện đại có nơi, có lúc chưa kịp phản ánh. Khi người dân thực sự được tham gia, được ghi nhận vai trò, và nhìn thấy lợi ích lâu dài, các nỗ lực bảo tồn sẽ có cơ hội được duy trì bền vững hơn bằng chính sự chủ động và trách nhiệm của cộng đồng địa phương./.
BÙI HOÀNG